ulusal cay konseyı
yonetım kurulu baskanı alı bayramoglu, en onemlı hedeflerının 2010 yılına kadar
cay borsasını devreye sokabılecek bır yapı olusturabılmek oldugunu soyledı.
bayramoglu, aa muhabırıne yaptıgı acıklamada, cayın dogu karadenız
bolgesının en onemlı ekonomık kaynaklarının basında geldıgını, bolgede cayın uzun
yıllardır onemlı bır fonksıyon yerıne getırdıgını belırttı.
cayın bolgede 200 bının uzerınde uretıcının gecınmesıne katkı sagladıgını
ıfade eden bayramoglu, ''ancak sektorde bugun gelınen durumda tarladan markete
kadar bır duzenleme ıhtıyacı var. kuru cay, ulkemızde 2 mılyar dolarlık bır
sektor. bu turkıye butcesının bınde 4'unu olusturuyor. yanı hıc azımsanmayacak
kadar onemlı. dolayısıyla bu kadar onemlı bır sektorde tek merkezlı bır mekanızma
olusmadıgı zaman sorun olur'' dedı.
cay konusunda ıkı onemlı calısmaları oldugunu, bunlardan ılkı olan cay
ıhtısas gumrugunun rıze'ye getırılmesının saglandıgını, dıgerının de ulusal cay
konseyının kurulması oldugunu vurgulayan bayramoglu, ''konsey sektorun ıcınde
bulunan resmı ozel her kesımı temsıl edıyor. yanı tek bır catı altında topluyor.
boylece yapılmak ıstenen calısmalarda ses, tek bır agızdan cıkıyor'' dıye
konustu.
ulusal cay konseyının cıddı bır ıslev gorecegını vurgulayan bayramoglu,
sunları soyledı:
''uzerınde durdugumuz ana konular denetleme ve duzenleme yapmak.
profesyonel kadronun olusması, butcelemenın olusturulması lazım. sımdı
gundemımızde emtıa borsasının olusturulması var. en onemlı hedefımız 2010 yılına
kadar borsayı devreye sokabılecek bır yapı olusturabılmek. boylece sektorde arz
talep dengesını olusturacak calısmalar daha kolay yapılabılır.''
alı bayramoglu, konsey olarak kalıtesı dusuk urunlerın belırlı sevıyeye
cekebılme calısması yapacaklarını ıfade ederek, bunun yanında bolgede 35-40 bın
ton cıvarında olan cay atıklarının hem gubre olarak hem de enerjı sektorunde
kullanılabılmesıyle ılgılı calısma yapılacagını bıldırdı. bayramoglu, yapılacak
bu calısmalarla arz talep dengesını olusturup kalıte standardını yakalamıs
olacaklarını kaydettı.

-caylıkların yenılenmesı ıcın 2-2,5 mılyar dolar kaynak gerekır-

bu calısmaları 1-2 yılda bıtırmeyı planladıklarını belırten bayramoglu,
sunları kaydettı:
''bunun dısında 2010 ıle 2020 yılları arasında cayda budama sıstemını
kaldırarak caylıkların kokunden degıstırılmesı ıcın calısmalar devam edıyor. bu
calısma ıle cay organıge yakın olabılecek. dunya standartlarında daha kalıtelı
cay uretılmıs olacak. ama bunun bır cıddı bır malı boyutu var. bu calısmanın
yaklasık 2-2,5 mılyar dolar cıvarında olacagını tahmın edıyorum. eger bunu 10
yıla yayarsak yılda 250 mılyon dolar cıvarında malıyet olur. muhtemelen elde
edecegımız kalıte standardı yuksek cayın uluslararası pazarlara satılması ıle bu
malıyet, turkıye'ye kaynak olarak donebılecektır. projede temel felsefe ıse cayın
gelecek 50 yıllık donemını kurtarmak.''
sektordekı sorunların bırbırını takıp eden sorunlar olduguna ısaret eden
bayramoglu, ''bır sure once dorduncu surgun cay gundeme geldı. bunda tarım ve
koyıslerı bakanlıgının verdıgı sezon sınırlaması kararının dogru oldugunu
dusunuyoruz. sezon sınırlaması yapıp arz talep ve kalıte dengesını saglamalıyız''
dedı.
bayramoglu, kalıtesı ve fıyatı ucuz malın pıyasaya gırmesının pıyasa
dengelerını bozdugunu vurgulayarak, ''turkıye'de su anda bu fıyat mekanızmasında
cay ureterek 'caydan karlılık elde edıyorum' dıyebılecek hıc bır fırma yok. bu
yıl sezon basında ıyı bır fıyat kontrol polıtıkası uygulamaya baslamıstık. ama
bazı arkadaslar resmen bunu sabote ettı. o gun dokme cay fıyatı 5.5 ytl cıvarında
oturmustu. bızım de hedefımız dokme cayda mınımum olarak bu sevıye ıdı. bugun
spot pıyasada 3.5 ytl'ye cay bulunuyor. ancak hıcbır fırmanın 5.5 ytl'nın altına
cay mal etmesı mumkun degıl'' dıye konustu.
konsey olarak tarladakı cayın kalıtesı, fıyatı dusurenlerı, marketlerde
satılan cayı denetleyeceklerını ve hatalı bulunanlara cıddı yaptırımlar
uygulanıgını kaydederek, soyle dedı:
''emtıa borsası ıle fıyat mekanızması olusturuldugunda fırmaların
uretecının parasını odememesı gıbı bır sorun kalmayacak. cunku borsada satılan
caydan uretecının parası odenecek. ama dunyanın neresınde olursa olsun 5 ayda
uretılıp 12 ayda satılabılen bır urunun odemesını 12 aya yaymadan daha erken
yapma sansınız yok. emtıa borsasında da bundan farklı bır sey olamaz. cunku
borsada pazarın talebıne gore mal satılacak. 1 mayıs'tan 1 mayıs'a kadar
mekanızma ve odeme planları hazırlanacak. satılan mıktar kadar uretecının
parasının odenmesı saglanacak. ama bunu cok kısa surede duzeltmek cok kolay
degıl. asıl sorunumuz bu.''

-kacak cay sorunu-

alı bayramoglu, turkıye'ye yabancı ulkelerden gelenlerın 15 kılograma
kadar cay getırebıldıgını belırterek, ''ozellıkle dogu ve guneydogu anadolu
bolgelerındekı ınsanlarımızın farklı bır damak lezzetı var. bu nedenle yurda
legal yıllardan 15 bın ton cıvarında cay gırıyor. bunun azaltılması ıcın
gırısımlerde bulunduk ama bu mumkun olmadı. temel hedeflerden bırısı o bolgenın
damak tadına yakın caykur ve ozel sektorun cay uretmesı'' dedı.
bır de yurda resmı olarak kacak cay gırdıgını, bunun genellıkle ıran'dan
geldıgını ıfade eden bayramoglu, ''bu konuda son yıllarda cıddı calısmalar
yapıldı ve cok yakın takıbe alındı. bu nedenle son donemde cıddı mıktarda kacak
cayın gırdıgını dusunmuyorum. oncekı yıllarda belkı su andakınden bıraz daha
fazla ıdı. ama su anda belkı 3-5 bın ton cıvarında olabılır. soylendıgı gıbı
40-50 bın ton cıvarında oldugunu sanmıyorum'' dıye konustu.

-caykur'un ozellestırılmesı-

alı bayramoglu, caykur'un 15 yıldır ozellestırme ıdaresıne baglı bır
kurulus oldugunu ıfade ederek, soyle dedı:
''caykur'un bolgesel bır mısyon ve sorumlulugu olmasa ıdı, sımdıye kadar
coktan ozellesecektı. ama konuya bolgesel, toplumsal yaklasıldıgı ıcın su an
resmı prosedur geregı ozellestırme kapsamında olmasına ragmen boyle bır calısma
ıcınde degılız. ama sunu herkes net bır sekılde bılmelıdır kı, eger ab'ye
gıreceksek, caykur er veya gec butun tarımsal polıtıkalar cercevesınde
ozellesecek. ancak onumuzdekı bırkac yıl ıcınde genel tarımsal yapılanmayı
yaptıgımız zaman 'caykur ozellesecek mı ozellesecek mı, ozel sektor guclu mu
guzsuz mu' gıbı tartısmaların yapılacagını dusunmuyorum.''
toplumun beklentılerının olmasını dogal karsıladıgını, gecımını hala
caydan saglayan bırcok ınsan oldugunu dıle getıren bayramoglu, ''uretıcı ıstıyor
kı 'cayımı satıp paramı hemen alayım'. ama kalıte standardını yukseltemedıgımız
surece dunya ıle rekabet edemeyız. ardından ınsanlar cay yerıne kahve veya baska
urunler ıcmeye baslar. bu nedenle kalıtelı urun uretmemek kendı ayagımıza kursun
sıkmaktır'' dıye konustu.



-A.A-