Ekonomik alanda yapılan en büyük devrim 24 Temmuz 1923’te Lozan Barış Antlaşması ile kapitülasyonların kaldırılmasıdır. Çünkü kapitülasyonların kaldırılması ile yerli üreticimiz ve yerli tüccarımız yabancı mallarıyla rekabet edecek duruma gelebilmiştir.



Bu tarihe kadar Türk Tüccar ve üreticiden %12 vergi alınırken yabanca tüccar ve üreticiden %5 vergi alınıyordu. Bu durumda yabancı tüccar ve üretici malını daha ucuza satabiliyor ve piyasayı elinde tutabiliyordu.


İzmir İktisat Kongresi (18 Şubat 1923)

Bu kongreye işçi, çiftçi, tüccar ve sanayicilerden oluşan 1135 temsilci katılmıştır. Kongreye Atatürk başkanlık etmiştir. Kongrede Misak-ı İktisadi yani Ekonomi andı kararları alındı. Ekonomik gelişmenin milli bağımsızlık ilkesi içinde sağlanması kararlaştırıldı. Kısacası buradan çıkan karar “Milli Ekonomi” kararıdır.

Buna göre;

Ø Yabancıların kurdukları şirketlerden kaçınılmalıdır.

Ø Sanayi teşvik edilmeli ve milli bankalar kurulmalıdır.

Ø Demiryolu inşaatına ağırlık verilmelidir.

Ø Hammaddesi yurtiçinde olan sanayi dalları kurulmalıdır.

Ø El tezgâhlarından büyük işletmelere geçilmelidir.

Ø İşçilere Sendikal haklar tanınmalıdır.

Ø Amele yerine işçi kelimesi kullanılmalıdır.

Ø Özel girişimlere kredi sağlayacak bir banka kurulmalıdır.

Ø Toprak reformu yapılmalıdır.



Tarım alanında gelişmeler

Ø 17 Şubat 1925’te köylünün ödediği Aşar vergisi kaldırıldı. Böylece köylü rahat bir nefes aldı. Hâlbuki aşar vergisi bütçenin %40’ı idi. Aşar yerine bütçenin %15’ini oluşturan Arazi vergisi getirildi.

Ø Köylüye kredi vermesi için Ziraat Bankasının Sermaye ve şube sayısı arttırıldı.

Ø Tarım uzmanı yetiştirmek amacıyla Yüksek Ziraat Enstitüleri kuruldu.

Ø 1925’te Reji idaresi (Tütün Tekeli) yabancılardan satın alınmıştır.

Ø Köylünün ucuz kredi, makine, tohum ve benzeri ihtiyaçlarını karşılamak için Tarım Kredi Kooperatifleri kuruldu (1929).

Ø Devlet Üretme Çiftlikleri kuruldu. (Ankara Gazi Orman Çiftliği, Silifke, Tarsus ve Dörtyol Devlet Çiftlikleri)

Ø 1929’da Toprak Reformu yapılarak topraksız köylüye toprak dağıtılmaya çalışıldı. Ancak Toprak Reformu yasası uygulanamadı.



Ticaret Alanında Gelişmeler

Ø 1924’te sanayici ve özel girişimcilere kredi sağlamak amacıyla Türkiye İş Bankası kuruldu.

Ø 1925’te Ticaret ve Sanayi odaları kuruldu.

Ø 1926’da Kabotaj Kanunu ile Türk karasularında yolcu ve yük taşıma hakkı sadece Türk denizcilerine verildi. Bu, kapitülasyonların kaldırılmasını tamamlayan bir gelişmedir.

Ø 1930’da Türk Parasının Kıymetini Koruma Kanunu çıkarıldı. 1970’e kadar yürürlükte kaldı.

Ø 1930’da Merkez Bankası kurularak para işleri de belli bir düzene oturtuldu.



* Cumhuriyet döneminde ekonomi alanında yabancı hâkimiyeti en çok ticaret alanında hissedilmiştir. Çünkü Osmanlıdan bu yana kapitülasyonlar sebebiyle Ermeni, Rum ve Yahudiler ticareti tamamen kendi ellerine almışlardı. Türk tüccarlar Cumhuriyet’le güçlenmeye başladılar.


Sanayi Alanındaki Gelişmeler


Ø 1924’te Sanayi Bankası kuruldu.

Ø 1927’de Teşvik-i Sanayi Kanunu çıkarılarak Sanayi kuracak kişilere devletçe vergi muafiyeti, ucuz arazi ve nakliye indirimleri sağlandı. Ancak bu kanun da özel girişimcilerin fabrika açmasını sağlayamadı. Çünkü bu tarihte ülkemizde sermaye, teknoloji ve bilgi eksikliği vardı.

Ø Sanayiciye kredi vermek amacıyla Sanayi ve Meadin Bankası kuruldu (1926)

Ø 1929’da yerli sanayiyi korumak için gümrük vergileri yükseltildi.

Ø 1929’daki Dünya Ekonomik Bunalımı Türkiye’yi de olumsuz etkiledi. Çünkü sanayileşmiş birçok devlete hammadde satıyorduk. Ekonomik bunalım bizim de hammadde ihracatımızı azalttı.

Ø 1927’deki Teşvik-i Sanayi kanunu bekleneni vermedi. Sadece Uşak’ta bir Şeker Fabrikası ve ufak çapta bir dokuma fabrikası kuruldu. Bunun üzerine 1933’te I. Beş Yıllık Kalkınma Planı hazırlandı ve 1934’te planlı kalkınma çerçevesinde Sümerbank, Paşabahçe Cam, Beykoz Deri, İzmit Kâğıt Sanayi ve Karabük Demir Çelik İşletmeleri (1939), Malatya, Kayseri ve Bursa’da Merinos Fabrikaları, Gemlik’te Suni İpek Fabrikası ve Nazilli’de Basma Fabrikası açıldı.

Uygulanan I. Beş Yıllık Kalkınma Planının olumlu sonuçlar doğurması üzerine 1939’da II. Beş Yıllık Kalkınma Planı hazırlandı. Fakat II. Dünya Savaşından dolayı uygulanamadı.

Ø Ülkemizdeki maden yataklarının araştırılması için MTA (Maden Tetkik Arama) Enstitüsü kuruldu (1935).

Ø Bulunan yeraltı madenlerini işlemek amacıyla da 1935’te Etibank kuruldu.



Bayındırlık Alanında Yapılan İnkılâplar

Ø 1927’de Devlet Demir Yolları kuruldu.

Ø 1928’de Haydarpaşa Limanı ve Adana-Mersin demiryolu millileştirildi.

Ø 1938’de Devlet Havayolları kuruldu. İlk yurt dışı uçuşu 1947 yılında Atina’ya yapıldı.

Ø Cumhuriyet’in ilk yıllarında karayollarından ziyade demiryollarına önem verilmiştir. Hatta Alman Ford otomobil fabrikası, Fethi OKYAR’A sunduğu teklifte Türkiye’nin 10 yıl boyunca sadece Ford Otomobil ve yedek parçaları alması karşılığında tüm Türkiye’nin karayollarını yapmayı teklif etmiş fakat Cumhuriyet hükümeti demiryollarını daha önemli gördüğünden bu teklifi kabul etmemiştir.



Ø 1927–37 yılları arasında Anadolu’da 3.500 km demiryolu yapılmıştır.

Ø Ankara Çubuk Barajı Atatürk döneminde yapılmıştır.

Ø 1937’de Denizbank’ın kurulması ile liman yapımına hız verilmiştir.

Ø 1938’de ilk defa asfalt yol yapıldı. (Ankara’da 237 km)

* KİT (Kamu İktisadi Teşebbüsleri)’lerin Kurulması ekonomide devletçilikle ilgilidir.

*1923–1929 Ekonomide liberal politikanın; 1929–1938 yılları arası da ekonomide Devletçilik politikalarının uygulandığı dönemdir.



Sağlık ve Tıp Alanında Yapılan İnkılâplar


Ø 1920 yılında Sağlık Bakanlığı kuruldu.

Ø 1924 yılında Ankara, İstanbul, Sivas, Trabzon, Erzurum ve Diyarbakır’da Numune Hastaneleri açıldı.

Ø 1930 yılında Umum Hıfzıssıhha Kanunu ile Kolera, Veba, Tifo, Çiçek, Menenjit, Kızamık, Sıtma, Verem ve Trahom gibi bulaşıcı hastalıklara karşı mücadele başlatıldı.

Ø Kızılay, Himaye-i Etfal(Çocuk Esirgeme Kurumu), Yeşilay ve Verem Savaş Dispanserleri kuruldu.



*Sağlık alanında yapılan çalışmalar Halkçılık ve Devletçilik İlkesi ile ilgilidir. Çünkü Herkesin her türlü hastalığı ile ilgilenildiğinden halkçılıktır. Halkın ihtiyacı olan hastanelerin yani Devlet Hastanelerinin yapılması yönüyle de devletçiliktir.